Varikosel Nedir?

Varikosel, testis çevresinde kanı kalbe doğru taşıyan toplardamarların genişlemesi ve kanın bu damarlarda göllenmesidir. Halk arasında “testis varisi” olarak bilinir ve bacaklarda görülen varislere benzer bir durumdur.

Toplardamarlardaki kapakçıkların yeterince çalışmaması veya damar içindeki basıncın artması, kanın geriye kaçmasına neden olabilir. Zamanla genişleyen damarlar testisin çalışma düzenini etkileyebilir. Ancak varikoselin bulunması, mutlaka bir sorun yaşanacağı veya tedavi gerekeceği anlamına gelmez.

Ne kadar sık görülür?

Varikosel, erkeklerin yaklaşık %15’inde görülür ve ergenlik döneminden sonra daha sık saptanır. Çocuk sahibi olmakta güçlük yaşayan erkeklerde bu oran daha yüksektir. İlk kez çocuk sahibi olmaya çalışan ve infertilite nedeniyle değerlendirilen erkeklerin yaklaşık %35–40’ında, daha önce çocuğu olduğu hâlde yeniden gebelik elde edemeyen erkeklerin ise %70–80’inde varikosel bildirilmiştir.

Bu oranlar, her varikoselin kısırlığa yol açtığı anlamına gelmez. Varikoseli bulunan birçok erkek doğal yolla çocuk sahibi olabilir.

Neden daha çok sol tarafta görülür?

Sol testisin toplardamarı daha uzundur ve böbrek toplardamarına dik açıyla açılır. Damarların bu anatomik yapısı, sol tarafta basıncın artmasını ve kanın geriye kaçmasını kolaylaştırır. Bu nedenle varikosel çoğunlukla solda görülür; bazı erkeklerde iki tarafı birden etkileyebilir.

Yalnızca sağ tarafta görülmesi daha nadirdir. Özellikle yeni başlayan veya alışılmadık muayene bulgularının eşlik ettiği durumlarda, başka bir neden bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

Belirtileri nelerdir?

Varikosel çoğu zaman belirti vermez. Rutin bir üroloji muayenesinde veya çocuk sahibi olamama nedeniyle yapılan incelemeler sırasında tesadüfen fark edilebilir.

Şikâyeti olan kişilerde testiste künt ağrı, ağırlık ya da dolgunluk hissi görülebilir. Rahatsızlık uzun süre ayakta kalınca, egzersiz sonrasında veya günün ilerleyen saatlerinde daha belirgin olabilir. Genişleyen damarlar elle hissedilebilir; ileri derecelerde dışarıdan da görülebilir.

Sperm üretimini nasıl etkileyebilir?

Testis çevresindeki kan dolaşımının değişmesi, sıcaklık artışı ve hücrelere zarar verebilen oksidatif stres, sperm üretimini olumsuz etkileyebilir. Bazı erkeklerde sperm sayısı, hareketi veya şekli bozulabilir; sperm DNA hasarı artabilir. Bu etkilerin derecesi kişiden kişiye değişir.

Varikosel, erkek infertilitesinin tedavi edilebilir nedenlerinden biridir. Bununla birlikte, yalnızca varikoselin derecesine bakılarak çocuk sahibi olma olasılığı hakkında karar verilemez. Muayene, sperm analizi ve çiftin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Testosteron düzeyini düşürür mü?

Varikosel bazı erkeklerde testosteron üreten hücrelerin işlevini etkileyebilir; ancak her varikoselde testosteron düşüklüğü görülmez. Cinsel istekte azalma, halsizlik veya kas gücünde azalma gibi yakınmalar varsa başka olası nedenler de araştırılır.

Bazı çalışmalarda varikosel ameliyatından sonra testosteron düzeyinde artış bildirilmiştir. Yine de yalnızca bu beklentiyle her hastaya ameliyat önerilmez; hormon sonuçları ve kişinin şikâyetleri birlikte değerlendirilir.

Kansere dönüşür mü, kendiliğinden geçer mi?

Varikosel kanser değildir ve kansere dönüşmez. Erişkinlerde genellikle kendiliğinden kaybolmaz; buna rağmen her hastada tedavi gerekmez. Yakınması olmayan ve testis işlevlerinde olumsuz etkilenme saptanmayan kişilerde takip uygun olabilir.

Ne zaman tedavi gerekir?

Çocuk sahibi olamayan bir çiftte, erkekte muayeneyle saptanan varikosel ve sperm analizinde bozukluk birlikte bulunuyorsa tedavi gündeme gelebilir. Karar verilirken çiftin gebelik planı ve kadının üreme durumu da dikkate alınır.

Varikosele bağlı olduğu değerlendirilen, diğer önlemlere rağmen devam eden testis ağrısı veya ergenlerde testis gelişiminin geri kalması da tedavi gerekçesi olabilir. Testosteron düşüklüğü bulunan seçilmiş hastalarda ise olası yararlar ve belirsizlikler ayrıca konuşulur.

Uygun hastalarda mikrocerrahi varikoselektomi, sperm kalitesini ve doğal gebelik şansını artırabilir. Tedavinin amacı, beklenen yararı ve takip süreci muayene sonuçlarına göre kişiye özel olarak planlanır.